Η μάχη του Μαραθώνα

Τον Αύγουστο του 490 π Χ οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς κατατροπώνουν τις περσικές δυνάμεις, που είχαν αποβιβαστεί στον Μαραθώνα.
Οι Πέρσες υπό τον Δάτη και τον Αρταφέρνη, εκστρατεύουν εναντίον της Ελλάδος. Πλέοντας στο Αιγαίο πέλαγος υπέταξαν όλα τα νησιά, καταστρέψανε την Ερέτρια και στρατοπέδεψαν στον Μαραθώνα. Προ του κοινού κινδύνου οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων έστειλαν τον κήρυκα Φειδιππίδη, να ειδοποιήσει τους Σπαρτιάτες, να τους βοηθήσουν, για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες. Εκείνοι όμως σύμφωνα με τα έθιμά τους, δεν μπορούσαν να εκστρατεύσουν προτού γίνει πανσέληνος. Έτσι έμειναν 10.000 Αθηναίοι, μαζί με χίλιους Πλαταιείς, για να αντιμετωπίσουν ένα πολυάριθμο βαρβαρικό στρατό που απειλούσε με αφανισμό ολόκληρη την Ελλάδα. Οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων, που ο καθένας αντιπροσώπευε και μια φυλή, με εισήγηση του Καλλίνικου και του Αριστείδη, απεφάσισαν την ανάθεση της αρχιστρατηγίας στον έμπειρο στρατηγό Μιλτιάδη. Οι Αθηναίοι, σύμφωνα με το σχέδιο του Μιλτιάδη παρέταξαν τις δυνάμεις απέναντι στους Πέρσες, ενισχύοντας τα άκρα και αραιώνοντας το κέντρο, ακριβώς σε αντίθετη διάταξη με τους αντιπάλους τους. Μόλις αντήχησε ο παιάνας, οι Αθηναίοι ξεκίνησαν με μεγάλη ορμή και με τα δυνατά τους άκρα περικύκλωσαν τους Πέρσες καταφέρνοντας να τους νικήσουν.

Οι Αθηναίοι έθαψαν τους  νεκρούς τους υψώνοντας στον Μαραθώνα, μεγαλόπρεπο τύμβο που υπάρχει μέχρι σήμερα, ενώ στήθηκε τρόπαιο με επίγραμμα του Σιμωνίδη που αναγράφει: «Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρευσαν δύναμιν».

Η μάχη των Θερμοπυλών

Στις 9 Αυγούστου του 480 π Χ έγινε η περίφημη μάχη των Ελλήνων κατά των Περσών, που συγκλόνισε και θα συγκλονίζει για αιώνες την ανθρωπότητα, για την μεγαλειώδη θυσία του βασιλιά της Σπάρτης Λεωνίδα και των τριακοσίων του.

Όταν ο Ξέρξης με τον πολυάριθμο στρατό του έφτασε στις Θερμοπύλες κάνοντας επίδειξη της δύναμής του, ζήτησε από τους Έλληνες να παραδοθούν και να παραδώσουν τα όπλα. Όταν όμως έλαβε από τον Λεωνίδα την πολυθρύλητη απάντηση «Μολών λαβέ» (έλα να τα πάρεις), διέταξε γενική έφοδο. Ένας τρομερός και σκληρός αγώνας άρχισε τότε. Οι λυσσώδης επιθέσεις των Περσών συντρίβονται από την ανδρεία και την δεξιοτεχνία των Ελλήνων και το πεδίο της μάχης γεμίζει από τα πτώματα μυριάδων Περσών. Η πανωλεθρία τους την δεύτερη μέρα που έλαβαν μέρος οι καλύτεροι πολεμιστές του εχθρού και οι «αθάνατοι» της βασιλικής φρουράς, είναι μεγαλύτερη. Ο Ξέρξης βρίσκεται σε αμηχανία, γιατί η δίοδος είναι απαραβίαστη. Τότε εμφανίζεται ο προδότης Εφιάλτης, που οδηγεί τους Πέρσες από ένα κρυφό πέρασμα πίσω από τις γραμμές των Ελλήνων. Η σύγκρουση που ακολούθησε ήταν τρομακτική και ο αγώνας έλαβε την αγριότερη μορφή, της πάλης σώμα προς σώμα. Με την δύση του ηλίου πέφτει μαχόμενος και ο τελευταίος των υπερασπιστών .
Στον ιερό χώρο των Θερμοπυλών, όπου συγκρούσθηκαν ο κόσμος της ελευθερίας και της βαρβαρότητας, έχει στηθεί λαμπρό μνημείο των πεσόντων με τον χάλκινο ανδριάντα του Λεωνίδα. Στο μαρμάρινο βάθρο είναι χαραγμένο το «Μολών λαβέ» και σε μια επιτύμβια πλάκα αναγράφει: «Ὦ ξεῖν', ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε κείμεθα, τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι».

(Ω! ξένε, ανάγγειλε στους Λακεδαιμονίους, ότι εδώ κειτόμαστε (νεκροί) πιστοί στο καθήκον που μας ανατέθηκε)

1803: Ο χορός του Ζαλόγγου

Ο Ζάλογγος το ξακουστό βουνό της Ηπείρου, συνέχεια των βουνών του Σουλίου στα βόρεια της Πρέβεζας, συνδέθηκε άρρηκτα με την νεότερη ελληνική ιστορία ως το αιώνιο σύμβολο της περηφάνιας, της τιμής και της αυτοθυσίας.
Στις 12 Δεκεμβρίου του 1803, οι Σουλιώτες αναγκάσθηκαν να συνθηκολογήσουν με τον Αλή Πασά και να εγκαταλείψουν το Σούλι. Από δυσπιστία προς τον Αλή Πασά, διαμοιράστηκαν σε τρία τμήματα και πορεύθηκαν από διαφορετικές κατευθύνσεις.
Ένα από τα τμήματα, τράβηξε προς τον Ζάλογγο. Εκεί όμως τους πρόλαβαν οι Τούρκοι, που έστειλε ο Αλή καταπατώντας την συμφωνία. Επί πολλές ημέρες εκείνοι πολέμησαν ηρωικά, ώσπου εξαντλήθηκαν οι τροφές και τα πολεμοφόδια.
Όσοι άνδρες απέμειναν, επιχείρησαν έξοδο και πολλοί από αυτούς σκοτώθηκαν ή πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Οι γυναίκες για να μην πέσουν στα χέρια των εχθρών ανέβηκαν στο ψηλότερο σημείο του Ζαλόγγου, που βρίσκεται ένας μεγάλος κοκκινωπός βράχος, το Στεφάνι και εκεί αφού πέταξαν πρώτα τα παιδιά τους στον γκρεμό, πιάστηκαν στον χορό τραγουδώντας και μια-μια έπεφταν από τον βράχο:
Έχε γεια καημένε κόσμε,
έχε γεια, γλυκιά ζωή…

1821: Η άλωση της Τριπολιτσάς (σημερινής Τρίπολης)

Αποτελεί την πιο σημαντική στρατιωτική επιτυχία των Ελλήνων, από την έναρξη της επανάστασης του ΄21, που είχε συντελεστεί πριν από επτά μήνες, καθώς κατάφεραν να πάρουν το οικονομικό, εμπορικό και διοικητικό κέντρο της Πελοποννήσου και να επικρατήσουν σ’ αυτήν. Οι Ελληνικές δυνάμεις με αρχηγούς πρωτίστως τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, τον Πέτρο Μαυρομιχάλη, τον Γιατράκο και τον Αναγνωσταρά πολιορκούν επί τρίμηνο την Τρίπολη. Όλες οι προσπάθειες των Τούρκων να σπάσουν την πολιορκία στα Δολιανά, στο Χρυσοβίτσι, στο Βαλτέτσι απέτυχαν. Οι Έλληνες έσφιγγαν ολοένα και πιο στενά την Τρίπολη. Οι διαπραγματεύσεις για παράδοση της πόλης από τους Τούρκους δεν απέδωσαν καρπούς. Ο οπλαρχηγός Δούνιας από το Πραστό Κυνουρίας καταφέρνει και σκαρφαλώνει στα τείχη και ανοίγει τις πύλες του Ναυπλίου και του Μυστρά. Από τις δυο αυτές πύλες όρμησαν οι Έλληνες, στις 23 Σεπτεμβρίου 1821 και κυρίεψαν την Τρίπολη. Από τότε η Τρίπολη έγινε το κάστρο της Επαναστάσεως και η έδρα της Πελοποννησιακής Γερουσίας.

Η ναυμαχία της Σαλαμίνας

Στις 22 Σεπτεμβρίου του 480 π Χ, πιθανή ημερομηνία που αντιστοιχεί στις 21-22 του Βοηδρομιώνος, διεξήχθη η ενδοξότερη ναυμαχία της αρχαιότητας
Οι Πέρσες μετά την νίκη τους στις Θερμοπύλες, κατέβηκαν στην Αθήνα. Οι Αθηναίοι ακολουθώντας τον χρησμό ότι θα τους σώσουν τα «ξύλινα τείχη», αφού μετέφεραν τα γυναικόπαιδα στην Αίγινα για περισσότερη ασφάλεια, μπήκαν στα καράβια τους. Στο συμβούλιο των στρατηγών, μετά την αντιδικία του Θεμιστοκλή με τον ναύαρχο των Σπαρτιατών Ευρυβιάδη, για το που θα έπρεπε να συγκρουστούν με τους Πέρσες, όπου επικράτησε η άποψη του Θεμιστοκλή, με την φράση του «Πάταξον μεν, άκουσον δε», οδήγησαν τα καράβια στην Σαλαμίνα. Τα πράγματα ήταν πολύ κρίσιμα και ο Θεμιστοκλής είχε την πεποίθηση πως μόνο στην Σαλαμίνα θα νικούσαν τους Πέρσες, ώστε μεταχειρίστηκε το εξής τέχνασμα: Έστειλε κρυφά στους Πέρσες τον παιδαγωγό του Σίκινο για να τους πει δήθεν ότι οι Έλληνες ετοιμάζονται να φύγουν από την Σαλαμίνα και αν θέλουν να τους νικήσουν να τρέξουν να τους προλάβουν. Ο Ξέρξης έπεσε στην παγίδα και διέταξε να κυκλώσουν τον ελληνικό στόλο. Την κρίσιμη αυτή στιγμή ο πολιτικός αντίπαλος του Θεμιστοκλή, ο Αριστείδης, που ήταν εξόριστος στην Αίγινα πέρασε τις γραμμές των Περσών με κίνδυνο της ζωής του και πήγε στο Θεμιστοκλή να του αναγγείλει ότι τα περσικά πλοία τους έκλεισαν στο στενό και τώρα που η πατρίδα βρίσκεται σε κίνδυνο, ξεχνάει κάθε έχθρα μαζί του και δέχεται να πολεμήσει σαν απλός στρατιώτης, υπό τις διαταγές του. Στην ναυμαχία πήραν μέρος περισσότερα από 1000 πολεμικά πλοία (περσικά, αιγυπτιακά κ ά). Ο ποιητής Αισχύλος, που ήταν αυτόπτης μάρτυρας τα ανεβάζει σε 1207, εκτός από τ’ άλλα μικρότερα και πάνω από 300.000 άνδρες. Οι Έλληνες είχαν περίπου 310 τριήρεις, μικρότερες πολύ από τα πολεμικά περσικά και 70.000 άνδρες. Το πρωί της 22ας Σεπτεμβρίου, ο περσικός στόλος ήταν απέναντι από τον ελληνικό, έτοιμος για ναυμαχία. Ο Ξέρξης βέβαιος για την νίκη του καθόταν σε χρυσό θρόνο, πάνω στο βουνό Αιγάλεω, για να απολαύσει το πολεμικό θέαμα. Ο αγώνας ήταν άγριος και σκληρός. Οι Έλληνες με γενναιότητα και ενθουσιασμό ορμούσαν ασυγκράτητοι και βύθιζαν τα περσικά πλοία. Έτσι η νίκη μέχρι το μεσημέρι άρχισε να γέρνει προς το μέρος των Ελλήνων. Η ναυμαχία συνεχίστηκε όλη την ημέρα, ώσπου το βράδυ, η θάλασσα γέμισε με συντρίμμια και περσικά κορμιά Η ναυμαχία της Σαλαμίνας υπήρξε μια μεγάλη δόξα για την Ελλάδα, οι Πέρσες νικημένοι και ντροπιασμένοι επέστρεψαν στην πατρίδα τους.

Η μάχη του Μαραθώνα

Στις 12 Σεπτεμβρίου του 490 π Χ (πιθανή ημερομηνία) οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς κατατροπώνουν τις περσικές δυνάμεις, που είχαν αποβιβαστεί στον Μαραθώνα.
Κατά διαταγή του βασιλιά των Περσών Δαρείου, 600 πλοία με 100.000 άνδρες υπό τον Δάτη και τον Αρταφέρνη, εκστρατεύουν εναντίον της Ελλάδος. Πλέοντας στο Αιγαίο πέλαγος υπέταξαν όλα τα νησιά και την πόλη της Εύβοιας Ερέτρια την οποία κατέστρεψαν. Από την Ερέτρια πέρασαν απέναντι στην Αττική και στρατοπέδεψαν απέναντι στον Μαραθώνα. Προ του κοινού κινδύνου οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων έστειλαν τον κήρυκα Φειδιππίδη, να ειδοποιήσει τους Σπαρτιάτες, να τους βοηθήσουν, για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες. Εκείνοι όμως σύμφωνα με τα έθιμά τους, δεν μπορούσαν να εκστρατεύσουν προτού γίνει πανσέληνος. Έτσι έμειναν 10.000 Αθηναίοι, μαζί με χίλιους Πλαταιείς, για να αντιμετωπίσουν ένα πολυάριθμο βαρβαρικό στρατό που απειλούσε με αφανισμό ολόκληρη την Ελλάδα. Οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων, που ο καθένας αντιπροσώπευε και μια φυλή, με εισήγηση του Καλλίνικου και του Αριστείδη, απεφάσισαν την ανάθεση της αρχιστρατηγίας στον έμπειρο στρατηγό Μιλτιάδη. Οι Αθηναίοι, σύμφωνα με το σχέδιο του Μιλτιάδη παρέταξαν τις δυνάμεις απέναντι στους Πέρσες, ενισχύοντας τα άκρα και αραιώνοντας το κέντρο, ακριβώς σε αντίθετη διάταξη με τους αντιπάλους τους. Μόλις αντήχησε ο παιάνας, οι Αθηναίοι ξεκίνησαν με μεγάλη ορμή και με τα δυνατά τους άκρα περικύκλωσαν τους Πέρσες, που πανικόβλητοι άρχισαν να τρέχουν προς τα καράβια. Οι Αθηναίοι τους κατεδίωξαν, καταφέρνοντας να αιχμαλωτίσουν επτά καράβια, ενώ έμειναν στο πεδίο της μάχης περισσότεροι από 6.000 νεκροί Πέρσες. Οι Αθηναίοι έθαψαν τους 192 νεκρούς τους υψώνοντας στον Μαραθώνα, τρεις μεγαλόπρεπους τύμβους, που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Στον πρώτο τύμβο τοποθέτησαν δέκα λαμπρές κολώνες με χαραγμένα τα ονόματα των Αθηναίων κατά φυλές και οι πεσόντες Αθηναίοι. Στον δεύτερο τοποθετήθηκαν οι πεσόντες Πλαταιείς και στον τρίτο οι πεσόντες δούλοι, που για πρώτη φορά συμμετείχαν σε πόλεμο. Στον τόπο της μάχης στήθηκε τρόπαιο με επίγραμμα του Σιμωνίδη που αναγράφει: «Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρευσαν δύναμιν».

Η μάχη στο Δραγατσάνι

Το Δραγατσάνι είναι πόλη της Ρουμανίας στην Μικρή Βλαχία και έγινε γνωστό από την ομώνυμη μάχη μεταξύ Ελλήνων και Οθωμανών, στις 7 Ιουνίου του 1821

Η Φιλική Εταιρία πρότεινε στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, Έλληνα στρατηγό του ρωσικού στρατού και υπασπιστή του τσάρου, την αρχηγία της Επαναστάσεως.
Εκείνος δέχθηκε και στις 22 Φεβρουαρίου του 1821 ύψωσε την σημαία της επαναστάσεως στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας. Οι δυσκολίες του αγώνα δεν άργησαν να φανούν, καθώς η ξένη υποστήριξη δεν ερχόταν, αν και την είχαν υποσχεθεί, με την «Ιερά Συμμαχία» Ο πατριάρχης φοβούμενος αντίποινα από τους οθωμανούς εναντίον των Ελλήνων αφόρισε τον Υψηλάντη. Αντίστοιχα και οι Ρώσοι τον διέγραψαν από τις τάξεις του ρωσικού στρατού. Πολλοί Έλληνες όμως με την προσμονή της απελευθέρωσης, κατατάχθηκαν να πολεμήσουν εκεί, με αρχηγούς το Γιωργάκη Ολύμπιο, τον Αθανάσιο Καρπενισιώτη και τον Ιωάννη Φαρμάκη. Στον στρατό αυτό κατατάχθηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό και 500 νέοι, οι περισσότεροι φοιτητές ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, σχηματίζοντας τον Ιερό Λόχο. Με τις λιγοστές αυτές δυνάμεις και χωρίς καλή οργάνωση, αντιμετώπισαν με ηρωισμό τους υπέρτερους οθωμανούς σε πολλές μάχες, η σημαντικότερη των οποίων δόθηκε στο Δραγατσάνι, στις 7 Ιουνίου του 1821.Ο Υψηλάντης οχυρώθηκε στο Δραγατσάνι και από κει όρμισε. Παρόλα που πολέμησαν γενναία, από κακή συνεννόηση η μάχη χάθηκε, καθώς οι Ιεροχίτες κυκλώθηκαν από μεγάλες τουρκικές δυνάμεις και αποδεκατίστηκαν. Οι ελάχιστοι που σώθηκαν κατέφυγαν να κρυφτούν στα κοντινά δάση και στο μοναστήρι της Κόζιας. Ο Ανδρέας Κάλβος εξυμνεί το κατόρθωμά τους με το ποίημά του «Εις τον ιερό Λόχο» από την συλλογή του «Ωδαί»

«Ω! γνήσια της Ελλάδος
Τέκνα, ψυχαί που επέσατε
Εις τον αγώνα ανδρείως,
Τάγμα εκλεκτών Ηρώων,
καύχημα νέον…»

Εάλω η πόλις

Σήμερα συμπληρώνονται ακριβώς 561 χρόνια από την αποφράδα εκείνη Τρίτη 29 Μαΐου του 1453, που ακούστηκε η κραυγή «Εάλω η πόλις» και η Βασιλεύουσα πέρασε στα χέρια των Οθωμανών. Η χιλιόχρονη ιστορία του Βυζαντίου φτάνει στο τέλος της, καθώς το κράτος αρχίζει να αντιμετωπίζει μεγάλα εσωτερικά προβλήματα. Η κατάργηση του νόμου του «αλληλέγγυου» αποξενώνει την πρωτεύουσα από τις αγροτικές επαρχίες της. Η παραχώρηση εμπορικών προνομίων στους Βενετούς, καθιστά το Βυζάντιο εξαρτώμενο από την ναυτική τους δύναμη και δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τα οικονομικά του κράτους. Οι Σελτζούκοι Τούρκοι, και οι Νορμανδοί αποσπούν εδάφη από την βασιλεύουσα. Η άλωση της πόλης από τους Σταυροφόρους θα την λαβώσει με τον κατακερματισμό της στα τέσσερα μικρά ελληνικά κράτη. Η ανάκτηση της Πόλης από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο δεν έλυσε τα προβλήματά της, καθώς τα οικονομικά της ήταν σε άσχημη κατάσταση και ενώ βάλλεται από τους παλιούς εχθρούς, εμφανίζονται και νέοι από τα ανατολικά, οι Οθωμανοί, που θέλουν να την κατακτήσουν καθώς επεκτείνονται στην Μικρά Ασία και την Βαλκανική. Η αρχή του τέλους πλησιάζει. Ημερολογιακό χρονικό της πολιορκίας και της άλωσης της Κωνσταντινούπολης

1448
31 Οκτωβρίου: Πεθαίνει ο Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος
1449
6 Ιανουαρίου: Ο Κωνσταντίνος Δραγάσης Παλαιολόγος στέφεται αυτοκράτορας στην Μητρόπολη του Μιστρά.
12 Μαρτίου: Ο Κωνσταντίνος φτάνει στην Πόλη και αναλαμβάνει τα αυτοκρατορικά του καθήκοντα.
1451
10 Φεβρουαρίου: Ο Μωάμεθ Β΄ γίνεται σουλτάνος, μετά το θάνατο του Μουράτ Β΄.
1452
26 Μαρτίου: Με εντολή του Μωάμεθ αρχίζει στην δυτική όχθη του Βόσπορου η κατασκευή του φρουρίου Ρούμελη-Χισάρ, που ολοκληρώνεται τον Αύγουστο.
13 Σεπτεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κάνει έκκληση στην Δύση για βοήθεια
1453
26 Ιανουαρίου: Ο Βενετός Ιουστινιάνης έρχεται με δύναμη 400 ανδρών και ορίζεται από τον Κωνσταντίνο γενικός αρχιστράτηγος όλων των δυνάμεων της Πόλης
2 Απριλίου: Στήνεται από τους Οθωμανούς μπροστά στα τείχη της Πόλης το μεγάλο κανόνι. Την ίδια μέρα αποκλείεται με αλυσίδα ο Κεράτιος Κόλπος από τους Βυζαντινούς.
5 Απριλίου: Επίσημη έναρξη της πολιορκίας, καθώς φτάνει ο Μωάμεθ και στήνει την σκηνή του απέναντι από την Πύλη του Ρωμανού.
6 Απριλίου: Όλα τα τούρκικα στρατεύματα συγκεντρώνονται μπροστά από τα τείχη της πόλης.
15 Απριλίου: Μάταιη η προσπάθεια του τουρκικού στόλου να σπάσει την αλυσίδα του Κεράτιου
16-17 Απριλίου: Συνεχείς βομβαρδισμοί της Πόλης
22 Απριλίου: Ο Μωάμεθ μεταφέρει από το Διπλοκιόνιο στον Κεράτιο, μέσω ξηράς, 50 ή 70 πλοία, αιφνιδιάζοντας τους Έλληνες Ο Κωνσταντίνος προτείνει ειρήνη με αντάλλαγμα άφθονο χρυσάφι, αλλά ο Μωάμεθ αρνείται.
2 Μαΐου: Εσωτερικό ρήγμα στις σχέσεις μεταξύ Βυζαντινών και Βενετών.
6, 11 Μαΐου: Συνεχίζεται ο αδιάκοπος βομβαρδισμός της Πόλης, κατά την διάρκεια των οποίων σκοτώνονται πολλοί κάτοικοι
22, 25 Μαΐου: Οι Οθωμανοί αποτυγχάνουν να διεισδύσουν μέσω υπονόμων που κατασκευάζουν, καθώς ανακαλύπτονται
28 Μαΐου: Γίνεται μεγάλη λιτανεία στην Κωνσταντινούπολη. Ο Κωνσταντίνος μεταλαμβάνει των Αχράντων Μυστηρίων και απευθύνει το τελευταίο διάγγελμα του προς τους στρατιώτες. Την ίδια ώρα και ο Μωάμεθ απευθύνει διάγγελμα στους στρατιώτες του, υποσχόμενος την λεηλασία της Πόλης για τρεις ημέρες.
29 Μαΐου: Η γενική έφοδος αρχίζει από τις 6 το πρωί και γίνεται σε τρία κύματα, από τους βασιβουζούκους, τους ανατολίτες και τους γενίτσαρους κατά σειρά.
Κανένα αποτέλεσμα παρά τον συνεχιζόμενο βομβαρδισμό. Η Κερκόπορτα ανακαλύπτεται ανοικτή και διεισδύουν πενήντα Οθωμανοί, που ανυψώνουν την
σημαία τους στα τείχη της Πόλης. Ο Ιουστινιάνης τραυματίζεται βαριά και αναχωρεί για τα πλοία του. Σκοτώνεται ο αυτοκράτορας. Γύρω στο μεσημέρι η πόλις εάλω.
( Πηγή: Βυζαντινοτουρκική ιστορία, του Μιχαήλ Δούκα)
Επιμέλεια: Νίκος Κόντος Φιλόλογος

«Τα πήραμε τα Γιάννινα…»

Στις 21 Φεβρουαρίου του 1913 ο Ελληνικός στρατός εισέρχεται στα Ιωάννινα
Με το Βαλκανοτουρκικό πόλεμο του 1912, οι ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον αντιστράτηγο Κ. Σαπουντζάκη μπαίνουν στο έδαφος της Ηπείρου και καταλαμβάνουν την Φιλιππιάδα, την Πρέβεζα, τα Πέντε Πηγάδια. Άλλο ένα σώμα στρατού καταλαμβάνει το Μέτσοβο. Οι Τούρκοι με ενισχύσεις που έρχονται από το Μοναστήρι, πυρπολούν το Κεράσοβο και λεηλατούν το Ζαγόρι. Μετά όμως από πολύνεκρη μάχη, όπου ο ελληνικός στρατός πολεμάει με ηρωισμό και αυτοθυσία, πέφτει το Μπιζάνι, ανοίγοντας τον δρόμο για τα Γιάννενα.  Μετά από πολιορκία ενός μηνός, ο Εσσάτ Πασάς διοικητής των Ιωαννίνων στέλνει τον Βεχήμ Μπέη που υπογράφει το πρωτόκολλο παράδοσης με τους Έλληνες. Έτσι τα Ιωάννινα μετά από 484 χρόνια σκλαβιά, επανέρχονται στην Ελλάδα. Η λαϊκή μούσα τραγούδησε για το γεγονός:
«Τα πήραμε τα Γιάννινα, μάτια πολλά το λένε,
μάτια πολλά το λένε όπου γεννούν και κλαίνε.
Το λεν΄ τα πουλιά των Γρεβενών κι αηδόνια του Μετσόβου,
όπου τα σκίαζεν η παγωνιά κι ανατριχίλα φόβου.
Το λεν΄ οι χτύποι και οι βροντές, το λένε και οι καμπάνες,
το λένε κι οι χαρούμενες κι οι μαυροφόρες μάνες.
Το λένε κι οι Γιαννιώτισσες που ζούσαν χρόνια βόγγου,
το λένε και οι Σουλιώτισσες κι οι βράχοι του Ζαλόγγου».

Η ναυμαχία της Ναυπάκτου

Η ναυμαχία έγινε στις 7 Οκτωβρίου 1571, στις εκβολές του Αχελώου, ανάμεσα στο ακρωτήριο Σκρόφα και στις νότιες Εχινάδες, που ονομαζόταν  Κόλπος της Ναυπάκτου. Ο ενωμένος χριστιανικός στόλος της δύσης, που αποτελούνταν από τους στόλους της Ενετίας, της Γένουας, της Νεάπολης, της Σικελίας και του Πάπα, με 285 πλοία  και πλήρωμα 28.000 άνδρες –ανάμεσά τους 8.000 Έλληνες), αντιμετώπισε  τον τουρκικό στόλο, ενισχυμένο από τον αλγερινό και αποτελούμενο συνολικά από 273 πλοία, με πλήρωμα 45.000 άνδρες. Ναύαρχος του χριστιανικού στόλου ήταν ο αδελφός του βασιλιά της Ισπανίας δον Ιωάννης ο Αυστριακός και του τουρκοαλγερινού ο πασάς Αλή Ζουδέ Μουεζίν. Μεταξύ αυτών που έλαβαν  μέρος ήταν και ο μετέπειτα διάσημος Ισπανός συγγραφέας Μιγκέλ Θερβάντες. Η ναυμαχία ξεκίνησε το μεσημέρι, υπήρξε  σκληρή και πολλές φορές μετετράπη σε πεζομαχία. Η νίκη του χριστιανικού στόλου στην ναυμαχία, έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην παγκόσμια ιστορία, καθώς συνέβαλε στην κατάρριψη του μύθου του αήττητου τουρκικού στόλου.

Η ναυμαχία της Σαλαμίνας

Στις 28-29 Σεπτεμβρίου του 480 π Χ, πιθανή ημερομηνία που αντιστοιχεί στις 21-22 του Βοηδρομιώνος, διεξήχθη η ενδοξότερη ναυμαχία της αρχαιότητας
Οι Πέρσες μετά την νίκη τους στις Θερμοπύλες, κατέβηκαν στην Αθήνα. Οι Αθηναίοι ακολουθώντας τον χρησμό ότι θα τους σώσουν τα «ξύλινα τείχη», αφού μετέφεραν τα γυναικόπαιδα στην Αίγινα για περισσότερη ασφάλεια, μπήκαν στα καράβια τους. Στο συμβούλιο των στρατηγών, μετά την αντιδικία του Θεμιστοκλή με τον ναύαρχο των Σπαρτιατών Ευρυβιάδη, για το που θα έπρεπε να συγκρουστούν με τους Πέρσες, όπου επικράτησε η άποψη του Θεμιστοκλή, με την φράση του «Πάταξον μεν, άκουσον δε», οδήγησαν τα καράβια στην Σαλαμίνα. Τα πράγματα ήταν πολύ κρίσιμα και ο Θεμιστοκλής είχε την πεποίθηση πως μόνο στην Σαλαμίνα θα νικούσαν τους Πέρσες, ώστε μεταχειρίστηκε το εξής τέχνασμα:
Έστειλε κρυφά στους Πέρσες τον παιδαγωγό του Σίκινο για να τους πει δήθεν ότι οι Έλληνες ετοιμάζονται να φύγουν από την Σαλαμίνα και αν θέλουν να τους νικήσουν να τρέξουν να τους προλάβουν. Ο Ξέρξης έπεσε στην παγίδα και διέταξε να κυκλώσουν τον ελληνικό στόλο. Την κρίσιμη αυτή στιγμή ο πολιτικός αντίπαλος του Θεμιστοκλή, ο Αριστείδης, που ήταν εξόριστος στην Αίγινα πέρασε τις γραμμές των Περσών με κίνδυνο της ζωής του και πήγε στο Θεμιστοκλή να του αναγγείλει ότι τα περσικά πλοία τους έκλεισαν στο στενό και τώρα που η πατρίδα βρίσκεται σε κίνδυνο, ξεχνάει κάθε έχθρα μαζί του και δέχεται να πολεμήσει σαν απλός στρατιώτης, υπό τις διαταγές του.
Στην ναυμαχία πήραν μέρος περισσότερα από 1000 πολεμικά πλοία (περσικά, αιγυπτιακά κ ά). Ο ποιητής Αισχύλος, που ήταν αυτόπτης μάρτυρας τα ανεβάζει σε 1207, εκτός από τ’ άλλα μικρότερα και πάνω από 300.000 άνδρες. Οι Έλληνες είχαν περίπου 310 τριήρεις, μικρότερες πολύ από τα πολεμικά περσικά και 70.000 άνδρες. Το πρωί της 29ης Σεπτεμβρίου, ο περσικός στόλος ήταν απέναντι από τον ελληνικό, έτοιμος για ναυμαχία. Ο Ξέρξης βέβαιος για την νίκη του καθόταν σε χρυσό θρόνο, πάνω στο βουνό Αιγάλεω, για να απολαύσει το πολεμικό θέαμα. Ο αγώνας ήταν άγριος και σκληρός.
Οι Έλληνες με γενναιότητα και ενθουσιασμό ορμούσαν ασυγκράτητοι και βύθιζαν τα περσικά πλοία. Έτσι η νίκη μέχρι το μεσημέρι άρχισε να γέρνει προς το μέρος των Ελλήνων. Η ναυμαχία συνεχίστηκε όλη την ημέρα, ώσπου το βράδυ, η θάλασσα γέμισε με συντρίμμια και περσικά κορμιάΗ ναυμαχία της Σαλαμίνας υπήρξε μια μεγάλη δόξα για την Ελλάδα, οι Πέρσες νικημένοι και ντροπιασμένοι επέστρεψαν στην πατρίδα τους.

Η μάχη του Μαραθώνα

Στις 12 Σεπτεμβρίου του 490 π Χ (πιθανή ημερομηνία) οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς κατατροπώνουν τις περσικές δυνάμεις, που είχαν αποβιβαστεί στον Μαραθώνα.
Κατά διαταγή του βασιλιά των Περσών Δαρείου, 600 πλοία με 100.000 άνδρες υπό τον Δάτη και τον Αρταφέρνη, εκστρατεύουν εναντίον της Ελλάδος. Πλέοντας στο Αιγαίο πέλαγος υπέταξαν όλα τα νησιά και την πόλη της Εύβοιας Ερέτρια την οποία κατέστρεψαν. Από την Ερέτρια πέρασαν απέναντι στην Αττική και στρατοπέδεψαν απέναντι στον Μαραθώνα. Προ του κοινού κινδύνου οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων έστειλαν τον κήρυκα Φειδιππίδη, να ειδοποιήσει τους Σπαρτιάτες, να τους βοηθήσουν, για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες. Εκείνοι όμως σύμφωνα με τα έθιμά τους, δεν μπορούσαν να εκστρατεύσουν προτού γίνει πανσέληνος. Έτσι έμειναν 10.000 Αθηναίοι, μαζί με χίλιους Πλαταιείς, για να αντιμετωπίσουν ένα πολυάριθμο βαρβαρικό στρατό που απειλούσε με αφανισμό ολόκληρη την Ελλάδα. Οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων, που ο καθένας αντιπροσώπευε και μια φυλή, με εισήγηση του Καλλίνικου και του Αριστείδη, απεφάσισαν την ανάθεση της αρχιστρατηγίας στον έμπειρο στρατηγό Μιλτιάδη. Οι Αθηναίοι, σύμφωνα με το σχέδιο του Μιλτιάδη παρέταξαν τις δυνάμεις απέναντι στους Πέρσες, ενισχύοντας τα άκρα και αραιώνοντας το κέντρο, ακριβώς σε αντίθετη διάταξη με τους αντιπάλους τους. Μόλις αντήχησε ο παιάνας, οι Αθηναίοι ξεκίνησαν με μεγάλη ορμή και με τα δυνατά τους άκρα περικύκλωσαν τους Πέρσες, που πανικόβλητοι άρχισαν να τρέχουν προς τα καράβια. Οι Αθηναίοι τους κατεδίωξαν, καταφέρνοντας να αιχμαλωτίσουν επτά καράβια, ενώ έμειναν στο πεδίο της μάχης περισσότεροι από 6.000 νεκροί Πέρσες. Οι Αθηναίοι έθαψαν τους 192 νεκρούς τους υψώνοντας στον Μαραθώνα, τρεις μεγαλόπρεπους τύμβους, που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Στον πρώτο τύμβο τοποθέτησαν δέκα λαμπρές κολώνες με χαραγμένα τα ονόματα των Αθηναίων κατά φυλές και οι πεσόντες Αθηναίοι. Στον δεύτερο τοποθετήθηκαν οι πεσόντες Πλαταιείς και στον τρίτο οι πεσόντες δούλοι, που για πρώτη φορά συμμετείχαν σε πόλεμο. Στον τόπο της μάχης στήθηκε τρόπαιο με επίγραμμα του Σιμωνίδη που αναγράφει: «Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρευσαν δύναμιν».

Η μάχη των Πλαταιών

Στις 27 Αυγούστου του 479 π Χ οι Έλληνες συνέτριψαν τους Πέρσες, στις Πλαταιές
Οι Πλαταιές ήταν αρχαία πόλη της Βοιωτίας, στα βόρεια των Θηβών, κοντά στα σημερινά Κόκλα. Εκεί δόθηκε η περίφημη μάχη που εξαφάνισε οριστικά την περσική απειλή. Ο Ξέρξης φεύγοντας για την Περσία, άφησε τον εξάδελφό του Μαρδόνιο, ως αρχηγό του περσικού στρατού, που αφού πέρασε τον χειμώνα στην Θεσσαλία ετοιμάστηκε να επιτεθεί και πάλι εναντίον των Αθηνών. Πριν όμως ξεκινήσει, έστειλε τον βασιλιά της Μακεδονίας Αλέξανδρο Α΄ στην Αθήνα και πρότεινε στους Αθηναίους να γίνουν σύμμαχοί του και αυτός αναλάμβανε να οικοδομήσει την καταστρεμμένη πόλη και τους ναούς της και να τους καταστήσει ηγεμόνες της Ελλάδας. Οι Σπαρτιάτες φοβούμενοι μήπως οι Αθηναίοι δελεαστούν από τις προτάσεις του Μαρδόνιου και υποκύψουν έστειλαν κι αυτοί πρέσβεις στην Αθήνα μ’ εντολή να αποτρέψουν την παραδοχή των προτάσεων του Μαρδόνιου από τους Αθηναίους. Οι Αθηναίοι τότε ανεδείχθησαν άξιοι των περιστάσεων. Ανέθεσαν στον Αριστείδη να δώσει την απάντηση που έπρεπε και στις δυο αντιπροσωπείες.
Όταν ο Μαρδόνιος πληροφορήθηκε την απόρριψη των προτάσεών του, ξεκίνησε αμέσως από την Θεσσαλία, πέρασε στην Στερεά Ελλάδα και εισέβαλε στην Αττική, που την κατέλαβε και την λεηλάτησε. Έπειτα αφού προχώρησε ως την Αθήνα, που την βρήκε πάλι έρημη από κόσμο, κατάστρεψε ότι είχε απομείνει από την πρώτη καταστροφή και επέστρεψε και στρατοπέδευσε στην Βοιωτία. Η ελληνική δύναμη που αποτελούνταν από 39.000 περίπου άνδρες, από όλα τα μέρη της χώρας, με αρχηγό τον βασιλιά της Σπάρτης Παυσανία στην αρχή φοβήθηκαν και παρατάχθηκαν στις υπερώες του Κιθαιρώνα. Ο Μαρδόνιος έστειλε εναντίον τους το ιππικό του, αλλά οι Έλληνες απέκρουσαν την επίθεσή του και σκότωσαν τον αρχηγό του Μασίστιο. Αυτό τους έδωσε θάρρος, κατέβηκαν στην πεδιάδα των Πλαταιών και στρατοπέδεψαν απέναντι από τους Πέρσες. Έγινε τότε η φοβερή εκείνη μάχη στην οποία οι Πέρσες έπαθαν μεγάλη καταστροφή. Όλος ο στρατός του Μαρδόνιου, κατανικήθηκε και διαλύθηκε και ο ίδιος σκοτώθηκε Από τις 300.000 των Περσών μόνο 40.000 γλίτωσαν και έφυγαν με τον Αρτάβαζο. Από τους Έλληνες έπεσαν 1360 στρατιώτες, που τάφηκαν επί τόπου με μεγάλες τιμές. Όμως έμειναν στους Έλληνες και πολλά λάφυρα, που μοιράστηκαν μεταξύ τους, αφού αφιέρωσαν απ’ αυτά μεγάλο μέρος στους θεούς.

Η μάχη του Μαραθώνα

Τον Αύγουστο του 490 π Χ οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς κατατροπώνουν τις περσικές δυνάμεις, που είχαν αποβιβαστεί στον Μαραθώνα.
Κατά διαταγή του βασιλιά των Περσών Δαρείου, 600 πλοία με 100.000 άνδρες υπό τον Δάτη και τον Αρταφέρνη, εκστρατεύουν εναντίον της Ελλάδος. Πλέοντας στο Αιγαίο πέλαγος υπέταξαν όλα τα νησιά και την πόλη της Εύβοιας Ερέτρια την οποία κατέστρεψαν. Από την Ερέτρια πέρασαν απέναντι στην Αττική και στρατοπέδεψαν απέναντι στον Μαραθώνα. Προ του κοινού κινδύνου οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων έστειλαν τον κήρυκα Φειδιππίδη, να ειδοποιήσει τους Σπαρτιάτες, να τους βοηθήσουν, για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες. Εκείνοι όμως σύμφωνα με τα έθιμά τους, δεν μπορούσαν να εκστρατεύσουν προτού γίνει πανσέληνος. Έτσι έμειναν 10.000 Αθηναίοι, μαζί με χίλιους Πλαταιείς, για να αντιμετωπίσουν ένα πολυάριθμο βαρβαρικό στρατό που απειλούσε με αφανισμό ολόκληρη την Ελλάδα. Οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων, που ο καθένας αντιπροσώπευε και μια φυλή, με εισήγηση του Καλλίνικου και του Αριστείδη, απεφάσισαν την ανάθεση της αρχιστρατηγίας στον έμπειρο στρατηγό Μιλτιάδη.Οι Αθηναίοι, σύμφωνα με το σχέδιο του Μιλτιάδη παρέταξαν τις δυνάμεις απέναντι στους Πέρσες, ενισχύοντας τα άκρα και αραιώνοντας το κέντρο, ακριβώς σε αντίθετη διάταξη με τους αντιπάλους τους.

Μόλις αντήχησε ο παιάνας, οι Αθηναίοι ξεκίνησαν με μεγάλη ορμή και με τα δυνατά τους άκρα περικύκλωσαν τους Πέρσες, που πανικόβλητοι άρχισαν να τρέχουν προς τα καράβια. Οι Αθηναίοι τους κατεδίωξαν, καταφέρνοντας να αιχμαλωτίσουν επτά καράβια, ενώ έμειναν στο πεδίο της μάχης περισσότεροι από 6.000 νεκροί Πέρσες.

Οι Αθηναίοι έθαψαν τους 192 νεκρούς τους υψώνοντας στον Μαραθώνα, τρεις μεγαλόπρεπους τύμβους, που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Στον πρώτο τύμβο τοποθέτησαν δέκα λαμπρές κολώνες με χαραγμένα τα ονόματα των Αθηναίων κατά φυλές και οι πεσόντες Αθηναίοι. Στον δεύτερο τοποθετήθηκαν οι πεσόντες Πλαταιείς και στον τρίτο οι πεσόντες δούλοι, που για πρώτη φορά συμμετείχαν σε πόλεμο.

Στον τόπο της μάχης στήθηκε τρόπαιο με επίγραμμα του Σιμωνίδη που αναγράφει: «Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρευσαν δύναμιν».

Η μάχη των Θερμοπυλών

Στις 9 Αυγούστου του 480 π Χ ο Λεωνίδας στα Στενά των Θερμοπυλών, απαντά «Μολών λαβέ», στην πρόταση του Πέρση βασιλιά Ξέρξη, να παραδώσει τα όπλα.

Οι Θερμοπύλες είναι μια τοποθεσία ανάμεσα στο Καλλίδρομο όρος και τον Μαλιακό κόλπο. Στην αρχαιότητα ήταν μια πολύ στενή δίοδος, μήκους 9 χλμ και πλάτους 12 χλμ, πραγματική «πύλη», μοναδική για το πέρασμα στην Νότια Ελλάδα κι είχε γι’ αυτό μεγάλη στρατιωτική σημασία. Στην τοποθεσία αυτή έγινε το 480 π Χ η περίφημη μάχη των Ελλήνων κατά των Περσών, που συγκλόνισε και θα συγκλονίζει για αιώνες την ανθρωπότητα, για την μεγαλειώδη θυσία του Λεωνίδα και των τριακοσίων του.

Ο πολυάριθμος στρατός του Ξέρξη, ανερχόμενος σε 1.700.000 άνδρες έφτασε στις Θερμοπύλες, τις οποίες φύλαγαν 4.000 Έλληνες με επικεφαλής τον βασιλιά της Σπάρτης, Λεωνίδα. Ο Ξέρξης κατ’ αρχάς κάνοντας επίδειξη της δύναμής του, διεμήνυσε ότι τα βέλη των Περσών θα καλύψουν τον ήλιο, λαμβάνοντας την αποστομωτική απάντηση του Σπαρτιάτη Διηνίκη «Καλύτερα θα πολεμήσουμε υπό σκιά». Τέλος ζήτησε από τους Έλληνες να παραδοθούν και να παραδώσουν τα όπλα. Όταν όμως έλαβε από τον Λεωνίδα την πολυθρύλητη απάντηση «Μολών λαβέ» (έλα να τα πάρεις), διέταξε γενική έφοδο.

Ένας τρομερός και σκληρός αγώνας άρχισε τότε. Οι λυσσώδης επιθέσεις των Περσών συντρίβονται από την ανδρεία και την δεξιοτεχνία των Ελλήνων και το πεδίο της μάχης γεμίζει από τα πτώματα μυριάδων Περσών. Η πανωλεθρία τους την δεύτερη μέρα που έλαβαν μέρος οι καλύτεροι πολεμιστές του εχθρού και οι «αθάνατοι» της βασιλικής φρουράς, είναι μεγαλύτερη.

Ο Ξέρξης βρίσκεται σε αμηχανία, γιατί η δίοδος είναι απαραβίαστη. Τότε εμφανίζεται ο προδότης Εφιάλτης του Ευρυδήμου, που οδηγεί τους Πέρσες από ένα κρυφό πέρασμα που γνώριζε στην Ανοπαία Ατραπό, βγάζοντας τους πίσω από τις γραμμές των Ελλήνων. Την τρίτη και τελευταία μέρα ο Ξέρξης προτείνει και πάλι στον Λεωνίδα να συνθηκολογήσουν και να τον κάνει κυρίαρχο όλης της Ελλάδας. Ο ήρωας βασιλιάς απαντά: «Προτιμώ να πεθάνω για την πατρίδα μου παρά να την υποδουλώσω».

Ο Λεωνίδας βλέπει ότι είναι περικυκλωμένος, καταλαβαίνει τα μοιραία γεγονότα και ετοιμάζεται για την τελική μάχη. Έδιωξε τους άλλους Έλληνες κράτησε μόνο τους 300 Σπαρτιάτες. Η σύγκρουση που ακολούθησε ήταν τρομακτική και ο αγώνας έλαβε την αγριότερη μορφή, της πάλης σώμα προς σώμα. Η ορμή και η ανδρεία των Ελλήνων φέρνουν μεγάλη φθορά στον εχθρό. Δυο αδελφοί του Ξέρξη και χιλιάδες Πέρσες σκοτώθηκαν. Ο Λεωνίδας πέφτει μαχόμενος και γίνεται μάχη για το νεκρό κορμί του. Με την δύση του ηλίου πέφτει μαχόμενος και ο τελευταίος των ηρώων των Θερμοπυλών.

Σήμερα στον ιερό χώρο των Θερμοπυλών, όπου συγκρούσθηκαν ο κόσμος της ελευθερίας και της βαρβαρότητας, έχει στηθεί λαμπρό μνημείο των πεσόντων με τον χάλκινο ανδριάντα του Λεωνίδα. Έχει μήκος 23 μέτρα, ύψος 7,30 και παριστάνει τον Λεωνίδα με ασπίδα και δόρυ και ξίφος σε θέση μάχης. Στο μαρμάρινο βάθρο του είναι χαραγμένο το «Μολών λαβέ». Απέναντι πάνω στον λόφο Κολωνός όπου έπεσαν οι τελευταίοι υπερασπιστές της ελευθερίας, μια επιτύμβια πλάκα που εδράζεται σε πέτρες φερμένες από την Σπάρτη γράφει: «Ω ξειν αγγέλειν Λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι» (Ω! ξένε, ανάγγειλε στους Λακεδαιμονίους, ότι εδώ κειτόμαστε (νεκροί) πιστοί στο καθήκον που μας ανατέθηκε).

Η καταστροφή των Ψαρών

Στις 20 Ιουνίου του 1824 γράφεται μια από τις τραγικότερες σελίδες στην ιστορία του επαναστατικού αγώνα των σκλαβωμένων Ελλήνων.
Τα Ψαρά είναι νησί στα βορειοδυτικά  της Χίου και σε απόσταση 18 χιλιόμετρα από αυτήν. Οι Ψαριανοί κατά την επανάσταση του ’21 ανέπτυξαν ισχυρό στόλο, τον τρίτο μετά τις Σπέτσες και την Ύδρα, αποτελούμενο από 176 πολεμικά και 12 φορτηγά και με αρχηγό τον Νικολή Αποστόλη έγιναν ο φόβος των Τούρκων, παίρνοντας μέρος σε όλες τις ναυμαχίες του 1821, 1822 και 1823.
Οι Ψαριανοί Κανάρης, Παπανικολής, Πιπίνος, Βρατσάκος υπήρξαν απαράμιλλοι αγωνιστές και μπουρλοτιέρηδες. Δυστυχώς όμως η επέμβαση στον αγώνα του αιγυπτιακού στόλου ανέκοψε την αγωνιστική δράση των Ψαρών.
Οι Τούρκοι που είχαν αντιληφθεί το σπουδαίο ρόλο του ναυτικού των Ψαρών, προσπαθούν να εξουδετερώσουν την δράση του. Έτσι ο Χοσρέφ πασάς επικεφαλής 140 πολεμικών πλοίων και 88 μεταγωγικών που μετέφεραν 14.000 Τουρκαλβανούς, προσέγγισε στα Ψαρά ερχόμενος από την Μυτιλήνη. Ο Ψαριανός στόλος βρισκόταν στο νησί, όπου ακόμα είχαν καταφύγει 25.000 πρόσφυγες, καθώς και 1.000 Θεσσαλοί και Μακεδόνες πολεμιστές. Στην γενική συνέλευση για την αντιμετώπιση των τουρκαλβανών, αποφάσισαν να αγωνιστούν δυστυχώς στην ξηρά παρά τις αντιρρήσεις του Κανάρη, αχρηστεύοντας ουσιαστικά το στόλο τους, καθώς χρησιμοποίησαν μόνο 9 πυρπολικά και λίγα πλοία.
Οι Τούρκοι κατόρθωσαν να αποβιβάσουν στρατό στο Φελειό και να κάμψουν την πεισματική αντίδραση των εκεί Ψαριανών, που ανατίναξαν την πυριτιδαποθήκη του φρουρίου, παρασύροντας στον θάνατο πολλούς από τους εισβολείς.
Στην συνέχεια μετά από σκληρές μάχες κατόρθωσαν να καταβάλουν τους υπερασπιστές του νησιού και να επιδοθούν στην σφαγή, την λεηλασία και την καταστροφή της νήσου. Από την καταστροφή αυτή δεν σώθηκαν, παρά μόνο δεκαέξι πλοία και 7 πυρπολικά με επικεφαλής τον Κανάρη, καθώς και 3000 άτομα μεταξύ των οποίων ελάχιστοι πρόσφυγες. Τα Ψαρά δεν υπήρχαν πια. Στο ηρωικό νησί δεν έμεινε παρά η καταστροφή και η ερημιά. Το πλήγμα ήταν πολύ μεγάλο για το αγωνιζόμενο έθνος. Η καταστροφή των Ψαρών, προκάλεσε παγκόσμιο ενδιαφέρον και συμπαράσταση που εκφράστηκε είτε μέσω καλλιτεχνικών δημιουργημάτων, είτε μέσω πολιτικών διαβημάτων.
Ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός έγραψε το περίφημο επίγραμμά του:
Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη
περπατώντας η δόξα μονάχη
μελετά τα λαμπρά παλικάρια
και στην κόμη στεφάνι φορεί
γινομένο από λίγα χορτάρια
που ’χαν μείνει στην έρημη γη.

Η μάχη στο Δραγατσάνι

Το Δραγατσάνι είναι πόλη της Ρουμανίας στην Μικρή Βλαχία και έγινε γνωστό από την ομώνυμη μάχη μεταξύ Ελλήνων και Οθωμανών, στις 7 Ιουνίου του 1821. Η Φιλική Εταιρία πρότεινε στον Αλέξανδρο Υψηλάντη, Έλληνα στρατηγό του ρωσικού στρατού και υπασπιστή του τσάρου, την αρχηγία της Επαναστάσεως. Εκείνος δέχθηκε και στις 22 Φεβρουαρίου του 1821 ύψωσε την σημαία της επαναστάσεως στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας. Οι δυσκολίες του αγώνα δεν άργησαν να φανούν, καθώς η ξένη υποστήριξη δεν ερχόταν, αν και την είχαν υποσχεθεί, με την «Ιερά Συμμαχία» Ο πατριάρχης φοβούμενος αντίποινα από τους τούρκους εναντίον των Ελλήνων αφόρισε τον Υψηλάντη. Αντίστοιχα και οι Ρώσοι τον διέγραψαν από τις τάξεις του ρωσικού στρατού. Πολλοί Έλληνες όμως με την προσμονή της απελευθέρωσης, κατατάχθηκαν να πολεμήσουν εκεί, με αρχηγούς το Γιωργάκη Ολύμπιο, τον Αθανάσιο Καρπενισιώτη και τον Ιωάννη Φαρμάκη. Στον στρατό αυτό κατατάχθηκαν με μεγάλο ενθουσιασμό και 500 νέοι, οι περισσότεροι φοιτητές ευρωπαϊκών πανεπιστημίων, σχηματίζοντας τον Ιερό Λόχο. Με τις λιγοστές αυτές δυνάμεις και χωρίς καλή οργάνωση, αντιμετώπισαν με ηρωισμό τους υπέρτερους Τούρκους σε πολλές μάχες, η σημαντικότερη των οποίων δόθηκε στο Δραγατσάνι, στις 7 Ιουνίου του 1821. Ο Υψηλάντης οχυρώθηκε στο Δραγατσάνι και από κει όρμισε κατά των Τούρκων. Παρόλα που πολέμησαν γενναία, από κακή συνεννόηση η μάχη χάθηκε, καθώς οι Ιεροχίτες κυκλώθηκαν από μεγάλες τουρκικές δυνάμεις και αποδεκατίστηκαν. Οι ελάχιστοι που σώθηκαν κατέφυγαν να κρυφτούν στα κοντινά δάση και στο μοναστήρι της Κόζιας. Ο Ανδρέας Κάλβος εξυμνεί το κατόρθωμά τους με το ποίημά του «Εις τον ιερό Λόχο» από την συλλογή του «Ωδαί»
Ω! γνήσια της Ελλάδος
Τέκνα, ψυχαί που επέσατε
Εις τον αγώνα ανδρείως,
Τάγμα εκλεκτών Ηρώων,
καύχημα νέον.

Εάλω η πόλις

Σήμερα συμπληρώνονται ακριβώς 550 χρόνια από την αποφράδα εκείνη Τρίτη 29 Μαΐου του 1453, που ακούστηκε η κραυγή «Εάλω η πόλις» και η Βασιλεύουσα πέρασε στα χέρια των Οθωμανών.
Η χιλιόχρονη ιστορία του Βυζαντίου φτάνει στο τέλος της, καθώς το κράτος αρχίζει να αντιμετωπίζει μεγάλα εσωτερικά προβλήματα. Η κατάργηση του νόμου του «αλληλέγγυου» αποξενώνει την πρωτεύουσα από τις αγροτικές επαρχίες της.
Η παραχώρηση εμπορικών προνομίων στους Βενετούς, καθιστά το Βυζάντιο εξαρτώμενο από την ναυτική τους δύναμη και δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τα οικονομικά του κράτους. Οι Σελτζούκοι Τούρκοι, και οι Νορμανδοί αποσπούν εδάφη από την βασιλεύουσα. Η άλωση της πόλης από τους Σταυροφόρους θα την λαβώσει με τον κατακερματισμό της στα τέσσερα μικρά ελληνικά κράτη.
Η ανάκτηση της Πόλης από τον Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο δεν έλυσε τα προβλήματά της, καθώς τα οικονομικά της ήταν σε άσχημη κατάσταση και ενώ βάλλεται από τους παλιούς εχθρούς, εμφανίζονται και νέοι από τα ανατολικά, οι Οθωμανοί, που θέλουν να την κατακτήσουν καθώς επεκτείνονται στην Μικρά Ασία και την Βαλκανική. Η αρχή του τέλους πλησιάζει.

Ημερολογιακό χρονικό της πολιορκίας και της άλωσης της Κωνσταντινούπολης
1448
31 Οκτωβρίου: Πεθαίνει ο Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος

1449
6 Ιανουαρίου: Ο Κωνσταντίνος Δραγάσης Παλαιολόγος στέφεται αυτοκράτορας στην Μητρόπολη του Μυστρά.
12 Μαρτίου: Ο Κωνσταντίνος φτάνει στην Πόλη και αναλαμβάνει τα αυτοκρατορικά του καθήκοντα.

1451
10 Φεβρουαρίου: Ο Μωάμεθ Β΄ γίνεται σουλτάνος, μετά το θάνατο του Μουράτ Β΄.

1452
26 Μαρτίου: Με εντολή του Μωάμεθ αρχίζει στην δυτική όχθη του Βόσπορου η κατασκευή του φρουρίου Ρούμελη-Χισάρ, που ολοκληρώνεται τον Αύγουστο.
13 Σεπτεμβρίου: Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κάνει έκκληση στην Δύση για βοήθεια

1453
26 Ιανουαρίου: Ο Βενετός Ιουστινιάνης έρχεται με δύναμη 400 ανδρών και ορίζεται από τον Κωνσταντίνο γενικός αρχιστράτηγος όλων των δυνάμεων της Πόλης
2 Απριλίου: Στήνεται από τους Οθωμανούς μπροστά στα τείχη της Πόλης το μεγάλο κανόνι. Την ίδια μέρα αποκλείεται με αλυσίδα ο Κεράτιος Κόλπος από τους Βυζαντινούς.
5 Απριλίου: Επίσημη έναρξη της πολιορκίας, καθώς φτάνει ο Μωάμεθ και στήνει την σκηνή του απέναντι από την Πύλη του Ρωμανού.
6 Απριλίου: Όλα τα τούρκικα στρατεύματα συγκεντρώνονται μπροστά από τα τείχη της πόλης.
15 Απριλίου: Μάταιη η προσπάθεια του τουρκικού στόλου να σπάσει την αλυσίδα του Κεράτιου
16-17 Απριλίου: Συνεχείς βομβαρδισμοί της Πόλης
22 Απριλίου: Ο Μωάμεθ μεταφέρει από το Διπλοκιόνιο στον Κεράτιο, μέσω ξηράς, 50 ή 70 πλοία, αιφνιδιάζοντας τους Έλληνες Ο Κωνσταντίνος προτείνει ειρήνη με αντάλλαγμα άφθονο χρυσάφι, αλλά ο Μωάμεθ αρνείται.
2 Μαΐου: Εσωτερικό ρήγμα στις σχέσεις μεταξύ Βυζαντινών και Βενετών.
6, 11 Μαΐου: Συνεχίζεται ο αδιάκοπος βομβαρδισμός της Πόλης, κατά την διάρκεια των οποίων σκοτώνονται πολλοί κάτοικοι
22, 25 Μαΐου: Οι Οθωμανοί αποτυγχάνουν να διεισδύσουν μέσω υπονόμων που κατασκευάζουν, καθώς ανακαλύπτονται
28 Μαΐου: Γίνεται μεγάλη λιτανεία στην Κωνσταντινούπολη. Ο Κωνσταντίνος μεταλαμβάνει των Αχράντων Μυστηρίων και απευθύνει το τελευταίο διάγγελμα του προς τους στρατιώτες. Την ίδια ώρα και ο Μωάμεθ απευθύνει διάγγελμα στους στρατιώτες του, υποσχόμενος την λεηλασία της Πόλης για τρεις ημέρες.
29 Μαΐου: Η γενική έφοδος αρχίζει από τις 6 το πρωί και γίνεται σε τρία κύματα, από τους βασιβουζούκους, τους ανατολίτες και τους γενίτσαρους κατά σειρά.
Κανένα αποτέλεσμα παρά τον συνεχιζόμενο βομβαρδισμό. Η Κερκόπορτα ανακαλύπτεται ανοικτή και διεισδύουν πενήντα Οθωμανοί, που ανυψώνουν την
σημαία τους στα τείχη της Πόλης. Ο Ιουστινιάνης τραυματίζεται βαριά και αναχωρεί για τα πλοία του. Σκοτώνεται ο αυτοκράτορας. Γύρω στο μεσημέρι η πόλις εάλω.
( Πηγή: Βυζαντινοτουρκική ιστορία, του Μιχαήλ Δούκα)
Επιμέλεια: Νίκος Κόντος  Φιλόλογος

Η μάχη του Γρανικού ποταμού

Ο Αλέξανδρος την άνοιξη του 334 π Χ με 30.000 πεζούς και 5.000 ιππείς πέρασε τον Ελλήσποντο και εισέβαλε στο περσικό κράτος. Οι Πέρσες σατράπες της Μικράς Ασίας κατά διαταγή του βασιλιά Δαρείου τον περίμεναν με 60.000 ιππείς και άλλους τόσους πεζούς στην ανατολική όχθη του Γρανικού. Είχαν παρατάξει κατά μήκος του ποταμού το ιππικό τους, πίσω δε από αυτό και πάνω στα γύρω υψώματα το πεζικό.
Ο Αλέξανδρος χώρισε το στράτευμά του σε δυο φάλαγγες. Η δεξιά φάλαγγα που διεύθυνε ο ίδιος, είχε μπροστά της 3500 ιππείς και πίσω 25000 πεζούς. Η αριστερή που διεύθυνε ο Παρμενίωνας, είχε μπροστά 1500 ιππείς και 5000 πεζούς. Ο Παρμενίωνας μόλις είδε την πολλαπλάσια δύναμη των Περσών, συμβούλευσε τον Αλέξανδρο να αναβάλει για την επόμενη την διάβαση του ποταμού. Όμως εκείνος διέταξε αμέσως επίθεση γιατί δεν ήθελε να ανακόψει την ορμή του στρατού του, με αναβολές και δισταγμούς. Μόλις ήχησαν οι σάλπιγγες οι δυο φάλαγγες όρμισαν με ορμή και ενθουσιασμό προς τον ποταμό. Ο Αλέξανδρος μπήκε πρώτος ακριβώς απέναντι από το αριστερό των Περσών και είχε στην φάλαγγά του λοξή διάταξη προς τ’ αριστερά, ώστε καθώς θα προχωρούν μέσα στα νερά και θα τους σπρώχνει και το ρεύμα του ποταμού να βρεθούν, όταν θα φτάσουν στην απέναντι όχθη, παραταγμένοι ακριβώς απέναντι από την περσική παράταξη. Στην αρχή η μάχη ήταν σκληρή για τους Έλληνες και λόγω υπέρτερων δυνάμεων, αλλά και λόγω πλεονεκτικότερης θέσης των Περσών. Ο Αλέξανδρος μάχεται στην πρώτη γραμμή. Κάποια στιγμή μάλιστα κινδύνεψε να σκοτωθεί. Ο Πέρσης στρατηγός Σπιθριδάτης, που βρέθηκε πίσω του, σηκώνει το σπαθί του και ετοιμάζεται να τον χτυπήσει στο κεφάλι. Ο Κλείτος όμως, ο στρατηγός του Αλέξανδρου, προφταίνει και του κόβει το χέρι.
Οι απώλειες των Περσών ήταν πολύ μεγάλες. 1000 ιππείς και 18.000 πεζοί σκοτώθηκαν, ενώ 2000 πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Από τους Έλληνες σκοτώθηκαν 85 ιππείς και 30 πεζοί. Η νίκη των Ελλήνων στον Γρανικό ποταμό, ήταν αποφασιστικής σημασίας, για την προέλαση τους στην Ασία.

«Τα πήραμε τα Γιάννινα…»

Στις 21 Φεβρουαρίου του 1913 ο Ελληνικός στρατός εισέρχεται στα Ιωάννινα
Με το Βαλκανοτουρκικό πόλεμο του 1912, οι ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον αντιστράτηγο Κ. Σαπουντζάκη μπαίνουν στο έδαφος της Ηπείρου και καταλαμβάνουν την Φιλιππιάδα, την Πρέβεζα, τα Πέντε Πηγάδια.Άλλο ένα σώμα στρατού καταλαμβάνει το Μέτσοβο. Οι Τούρκοι με ενισχύσεις που έρχονται από το Μοναστήρι, πυρπολούν το Κεράσοβο και λεηλατούν το Ζαγόρι. Μετά όμως από πολύνεκρη μάχη, όπου ο ελληνικός στρατός πολεμάει με ηρωισμό και αυτοθυσία, πέφτει το Μπιζάνι, ανοίγοντας τον δρόμο για τα Γιάννενα. Μετά από πολιορκία ενός μηνός, ο Εσσάτ Πασάς διοικητής των Ιωαννίνων στέλνει τον Βεχήμ Μπέη που υπογράφει το πρωτόκολλο παράδοσης με τους Έλληνες λοχαγούς Ιωάννη Μεταξά και Ξενοφώντα Στρατηγό. Έτσι τα Ιωάννινα μετά από 484 χρόνια σκλαβιάς, επανέρχονται στην Ελλάδα.

Η λαϊκή μούσα τραγούδησε για το γεγονός:
«Τα πήραμε τα Γιάννινα, μάτια πολλά το λένε,
μάτια πολλά το λένε όπου γεννούν και κλαίνε.
Το λεν΄ τα πουλιά των Γρεβενών κι αηδόνια του Μετσόβου,
όπου τα σκίαζεν η παγωνιά κι ανατριχίλα φόβου.
Το λεν΄ οι χτύποι και οι βροντές, το λένε και οι καμπάνες,
το λένε κι οι χαρούμενες κι οι μαυροφόρες μάνες.
Το λένε κι οι Γιαννιώτισσες που ζούσαν χρόνια βόγγου,
το λένε και οι Σουλιώτισσες κι οι βράχοι του Ζαλόγγου».